Wirus polio – stary znajomy

Większość ludzi na dźwięk słowa „polio” od razu wyobraża sobie dzieci z powykrzywianymi kończynami lub dzieci oddychające dzięki „żelaznym płucom”. Tymczasem infekcję wirusem polio dzieli ogromna przepaść od porażennej postaci infekcji wirusem polio. Badania seroepidemiologiczne i logika pozwalają sformułować hipotezę, a może nawet ostateczny wniosek:

Infekcje wirusem polio były z nami od zawsze, ale dopiero w połowie XX wieku w wyniku zmiany przebiegu infekcji, nastąpiła epidemia porażeń wirusem polio.

Przedstawmy ten temat po kolei.

Na stronach poświęconych Poliomyelitis autorstwa Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – PZH wirus polio opisano następująco:

„Jest to wirus RNA należący do rodzaju Enterovirus z rodziny Picornaviridae. Wirus Polio występuje pod postacią 3 odrębnych serotypów (typ 1, 2 i 3). Typ 1 najczęściej wywołujący epidemie i będący przyczyną ciężkich postaci porażennych. Typ 2 jest najłatwiejszy do eradykacji (prawdopodobnie już wyeliminowany – ostatni raz wyizolowany w 1999) i uznawany za endemiczny. Typ 3 najprawdopodobniej zostanie wyeliminowany jako ostatni.”

Objawy zakażenia zostały opisane następująco:

zakażenie może przebiegać pod różnymi obrazami klinicznymi, od najczęstszych zakażeń bezobjawowych (90-95% przypadków), poprzez zakażenia poronne (4-8%) i postacie oponowe do ciężkich zachorowań (0,5%) z porażeniem wielu mięśni, w tym oddechowych i zgonem. Postacie poronne mogą przebiegać wśród objawów niespecyficznych takich jak gorączka, bóle głowy i objawy nieżytu żołądkowo-jelitowego. Niekiedy zakażenie przebiega w postaci surowiczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych ze zmianami w płynie mózgowo-rdzeniowym: jednojądrowa cytoza ok. 100 komórek / 1 mm3. Postacie porażenne występują raz na kilkaset przypadków. Przebiegają pod postacią porażeń wiotkich obejmujących różne grupy mięśniowe, częściej niesymetrycznie, chociaż występują też porażenia obu kończyn dolnych lub górnych, a także porażenia czterokończynowe i porażenia niektórych mięśni tułowia.”

Mimo wszechobecnego skojarzenia „polio” z porażeniami również inna literatura medyczno-naukowa wskazuje, że ten związek występował z następującą częstością:

  • „[wirus] tylko w jednym na 1000 – 1500 przypadków [infekcji] prowadzi do trawałych porażeń lub zagraża bezpośrednio życiu chorego„, z publikacji Some current problems of poliomyelitis, Munch Med Wochenschr. 1958,
  • W odniesieniu do grup wiekowych niektóre źródła podają 1 przypadek porażeń na 1000 infekcji wśród dzieci i 1 przypadek porażeń na 75 infekcji wśród dorosłych (“In children, paralysis occurs in 1/1000 cases, while in adults 1/75 develop paralysis.” “Post-polio syndrome: pathophysiology and clinical management”. Critical Reviews in Physical Medicine and Rehabilitation 7).
  • Warto wiedzieć, że w powyższych statystykach zawarte są też porażenia wywołane wirusem polio „sprowokowane” bezpośrednio inikecjami (zob. cz. I – szczepienia i inne iniekcje) lub zabiegami medycznymi (przede wszystkim usunięciem migdałków, zob. cz. II – usunięcie migdałków). Wśród osób unikających wymienionych czynników ryzyko zapadnięcia na formę porażenną infekcji wirusem polio była jeszcze niższe niż dane ogólne nieuwzględniające czynników prowokujących polio z paraliżem. Ponadto wiele przypadków porażeń ustępowało bez trwałych konsekwencji lub pozostawiało niewielkie ograniczenia ruchu.

Ostateczne ustalenie częstości występowania paraliżu wśród zainfekowanych wirusem polio osób jest utrudnione z powodu zmiany definicji i kryteriów rejestracji przypadków z paraliżem w czasie epidemii lat 50. XX wieku, jak i z powodu potencjału innych wirusów do wywoływania poliopodobnych porażeń. [Wkrótce więcej na ten temat.]

Powyższe informacje ze strony internetowej NIZP-PZH nie przedstawiają jednak najistotniejszych kwestii, a mianowicie podane statystyki nie odnoszą się do okresu przed epidemiami porażeń, czyli w Polsce do końca lat 40. / początku lat 50. XX wieku.

Jakie to ma znaczenie?

Przed okresem epidemii infekcji kończących się porażeniami infekcje wirusem polio były częste, a nawet powszechne i nie wywoływały porażeń w stosunku „jeden przypadek porażeń raz na kilkaset przypadków infekcji”. Dowodzą tego również polskie badania serologiczne przeprowadzone latem 1958 roku przez Halinę Dobrowolską i opublikowane w Postępy higieny i medycyny doświadczalnej pod tytułem „Przegląd serologiczny wybranych grup ludności w Polsce w kierunku zakażenia wirusem poliomyelitis” w 1960 r.:

„ (…) Analizując liczbę osób mających przeciwciała dla poszczególnych trzech typów wirusa, nie stwierdza się większych różnic we wszystkich grupach wieku (tab. 3 i ryc 2).”

(…)

Powstaje zatem pytanie, czy w okresie przedepidemicznym krążyły w naszej populacji wszystkie trzy typy zarazka, a jeżeli tak, to dlaczego epidemia wystąpiła dopiero w r. 1951?

Odpowiadając na pierwsze pytanie należy przypuszczać, że wszystkie trzy typy zarazka krążyły w naszej populacji, gdyż na to wskazują wysokie odsetki osobników posiadających przeciwciała nie tylko w grupie „epidemicznej”, ale i wśród starszych osób. Trudno przypuszczać, aby w tak krótkim okresie czasu, to znaczy w ciągu sześciu lat od momentu wystąpienia epidemii, wszystkie grupy uodporniły się równocześnie. Poza tym jeżeli grupy starsze nie miały by w momencie wybuchu epidemii przeciwciał, to zapadalność rozłożyła by się na wszystkie grupy wieku, jak na to wskazują wyniki badań w państwach, w których starsze grupy wieku nie posiadały przeciwciał. Tymczasem w Polsce najwyższa zapadalność wystąpiła u dzieci w wieku od ½ do 5 lat. W grupach starszych zapadalność była znacznie niższa, jak to uwidacznia poniższe zestawienie [31] przedstawiające odsetki zachorowań w  r. 1956 w zależności od grup wieku:

Powyższe badanie i publikacja pokazują doskonale, że nastąpiła jakaś zmiana w „znajomości” człowieka z wirusami polio, określana w publikacjach jako transformacja relatywnie rzadkich porażeń wśród dzieci w XIX wieku do światowej epidemii poliomyelitis – polio z paraliżem – w XX wieku.

Nie było epidemii infekcji polio w połowie XX wieku, była epidemia porażeń wywołanych krążacym od dawna wirusem polio

Podsumowując, wirus polio to stary znajomy, najprawdopodobniej bardzo stary znajomy. Przed początkiem lat 50. XX wieku w Polsce (i na świecie) większość osób zaznajamiała się z nim i przechodziła infekcje, infekcje te byly najczęściej bezobjawowe lub przypominały „letnią grypę”, ale nie prowadziły do porażeń. Od początku lat 50. XX wieku nastąpiła zmiana w przebiegu infekcji wirusami polio w Polsce (i na świecie). Od tego okresu infekcje kończyły się znacznie częściej, ale mimo to relatywnie rzadko, inwazją wirusa polio do centralnego układu nerwowego i porażeniami, a nawet zgonem. Co było przyczyną takich zmian?

Reklamy
%d blogerów lubi to: